انتشار مقاله: تاریخ فرهنگی سلفیه: از متن گرایی تا زمینه گرایی
از: حسن بشیر
در
کتاب بنیادگرایی و سلفیه: بازشناسی طیفی از جریان های دینی
 

به کوشش: هوشنگی، حسین Houshangi, Hossein

              پاکتچی، احمد Pakatchi, Ahmad

عنوان: بنیاد‌گرایی و سلفیه؛ بازاندیشی طیفی از جریان‌های دینی

محل نشر: ناشر، سال نشر: تهران: دانشگاه امام صادق(ع)، 1390

مشخصات ظاهری: 511 ص

فروست: دانشگاه امام صادق(ع)؛ 271: سیاست اسلامی؛ 27

عنوان اصلی:  Fundamentalism Salafiyya; Identification of a Range of Religious Factions 

قیمت: 90000 ریال

شابک: 9786002140548

نوبت چاپ: چاپ اول

نوع جلد: رقعی (شومیز)

موضوع: 1. سلفیه ـ مقاله‌ها و خطابه‌ها .ـ 2. بنیادگرایی اسلامی ـ مقاله‌ها و خطابه‌ها .ـ 3. بنیادگرایی ـ مقاله‌ها و خطابه‌ها

 

چکیده

بنیادگرایی به عنوان اصطلاحی غربی از سوی پژوهشگران به وام گرفته شد تا بر طیفی وسیع از جریان های احیاگر،‌ سلفگرا و اسلام گرا اطلاق شود که در عین تنوع وتفاوت هایی،‌ با نوعی عطف نظر به قرآن و بنیادهای عملی و عقیدتی صدر اسلام،‌ و با تهذیب آن از زنگارها،‌ با مقاصد سیاسی به تجدید حیات اسلام روی آورده اند. به کارگیری اصطلاحی واحد و در عین حال برگرفته از فرهنگی دیگر،‌ منشأ آشفتگی ها و آمیختگی هایی شده است؛‌ به گونه ای که بعضا ویژگی هایی اختصاصی به سایر جریان ها نیز تعمیم داده شده است. آنچه به ویژه خطیر بودن مسئله خلط را مشخص می کند،‌ یکسان انگاری جریان های تندرو و افراطی سلفی همچون القاعده و طالبان با جریان اسلام انقلابی و سیاسی در ایران است. حال آنکه از طرفی مخالفت گروه های یاد شده سلفی با اصل تشیع تا حد تکفیر هم بالا گرفته است و از سوی دیگر جریان تفکر شیعی که پشتوانه انقلاب اسلامی ایران است، خود از منتقدان جدی جریان تندرو سلفی و عملکرد آن محسوب می گردد. بر این اساس‌،‌ بررسی مفهومی بنیادگرایی و مفاهیم مشابه مانند اسلام گرایی، اسلام سیاسی،‌ اسلام انقلابی،‌ اصلاح گرایی، احیاگری و بیداری اسلامی،‌ و تمایز نهادن میان جریان های گوناگون سلفی سنی و غیر سنی از سویی،‌ و مشخص کردن وجوه فارق در مبانی ایدئولوژیک جمهوری اسلامی ایران از این جریانها،‌ واجد اهمیت بالایی است. طبیعتا این فرقگذاری به لحاظ علمی در پرتو مداقه در مؤلفه های نظری و عملی این جریان ها و توجه به تفاوت طیفی آنها در بسیاری موارد است؛‌ به دیگر سخن،‌ اختلافات نوعا در تأکید افراطی بر یک آموزه یا اصل در برابر اتخاذ موضع متعادل نسبت به آنهاست.

کتاب حاضر در سیزده فصل به شرح زیر منتشر شده است. فصل اول با عنوان «تعریف و رابطه دو مفهوم»؛ در طرح حاضر نیز کوشش شده است یک تعریف شبکه‌ای با رویکردی میان‌رشته‌ای ـ البته محدود به جهان اسلام و از منظر مسلمانان ـ دربارة بنیادگرایی و رابطة آن با پدیدة دینی سلفیه ارائه شود. آن اندازه که به زمینه‌های تاریخی موضوع مربوط می‌شود، هم تاریخ مکتوب و هم زمینه‌های اجتماعی- فرهنگی این جریان در بستر تاریخی‌اش کاویده شده است. در ادامه، زیرساخت‌های نظری جریان‌های بنیادگرا/ سلفی از منظرهای متنوع دین‌شناختی، حقوق، علوم سیاسی و مطالعات فرهنگی مورد تدقیق قرار گرفته است تا تصویری چندجانبه و میان‌رشته‌ای از تحقق نظری بنیادگرایی ارائه شود. فصل دوم با عنوان «زمینه‌های تاریخی سلفیه»؛ نگارنده از زمان بوجود آمدن سلفیه از سده‌های نخست تا زمان حال را بررسی کرده است. فصل سوم با عنوان «بنیادگرایی سلفی: مبانی مشترک نظری»؛ با اذعان به دشواری تحدید مفهومی و مصداقی آنچه بنیادگرایی خوانده می‌شود، این مقاله می‌کوشد برخی از بنیان‌های نظری اندیشة سلفی و بنیادگرایی را با تأکید بر آثار ابن‌تیمیه، قطب و محمد بن عبدالوهاب آشکار کند. فصل چهارم با عنوان «تاریخ فرهنگی سلفیه: از متن گرایی تا زمینه گرایی»؛ بیان می‌دارد که جریان سلفیه در دو رویکرد «متن‌محور» و «زمینه‌محور» باعث ایجاد گرایش‌های مختلف در جامعه اسلامی شده، که اولی گرایش اخباری‌گری و وهابی‌گری و دومی نوگرایی اسلامی و احیای هویت اسلامی را به دنبال داشته است. این مقاله به دنبال بررسی تاریخ فرهنگی سلفیه از متن‌گرایی تا زمینه‌گرایی می‌باشد. فصل پنجم با عنوان «آموزه‌ها در حوزه تهذیب دینی»؛ ضمن بررسی پیشینه تاریخی،‌ به بررسی جریان‌های معاصر اهل سنت، و تشیع پرداخته شده است. فصل ششم با عنوان «نگاهی به عدالت در آراء اندیشمندان سلفی معاصر»؛ نگارندگان در این مقاله به بررسی آرای برخی از اندیشمندان سلفی در خصوص عدالت پرداخته‌اند. بر همین اساس؛ برخی عدالت را در زمره اوصاف حاکم و یا به‌عنوان وظیفه‌ای برای حکومت به بحث گرفته‌اند و برخی دیگر با نیم‌نگاهی به مباحث عدالت در غرب به این مقوله پرداخته‌اند، دسته‌ای دیگر به بحث از عدالت در روابط میان ملل اشاراتی داشته‌اند. برخی اندیشمندان سلفی عدالت را در نسبت آن با مساوات و از منظر مادی و اقتصادی به بحث گذاشته‌اند. آنچه در این میان حائز اهمیت است، تلاش دسته‌ای از اندیشمندان سلفی برای تقلیل کلیت اسلام به مقوله عدالت است. اینان چنان از ظلم و استبداد اجتماعی متأثر بوده‌اند که در تفسیر خود از عدالت، اسلام را مترادف با عدالت تفسیر کرده‌اند، به‌نحوی که اگر عدالت در جامعه برقرار شود، گویی که اسلام و احکام اسلامی نیز به مرحله اجرا درآمده است. در ادامه به تبیین دیدگاه‌های مختلف می‌پردازیم. فصل هفتم با عنوان «بازخوردهای بنیادگرایی و سلفیه: چالش‌های نظری با جریان‌های روشنفکری و سنتی»؛ نگارنده در پی مقایسة تاریخی سه جریان بنیادگرایی با جریان‌های روشنفکری و سنتی؛ از جهت شناخت تقابل‌ها در حوزة مبانی نظری هر یک می‌باشد. در بخش نخست، به تقابل بنیادگرایی با نظام‌های مدرنیته و اندیشة سکولاریسم به‌مثابة بدعت و کفر برخورده و رویکرد تطبیق شریعت نزد بنیادگرایان تحلیل شده است. در بخش دوم، تقابل با سازمان سنتی روحانیت و تطورات تاریخی اندیشة دینی بررسی شده و نگرش ایدئولوژیک و انحصارگرایانه و شمولی بنیادگرایان به برداشت دینی خود مورد مطالعه قرار گرفته است. در پایان شاخصه‌های ارائه شده، در خصوص دو نمونة معاصر بنیادگرایی شیعی در عراق تطبیق داده شده است. فصل هشتم با عنوان «زمینه های اجتماعی رشد بنیادگرایی و سلفگرایی در عصر مدرن در جهان اسلام»؛ پس از بررسی تعاریف و برداشت‌های مهم از بنیادگرایی اسلامی در ادبیات معاصر جامعه‌شناسی دین، با اتخاذ رویکردی جامعه‌شناختی و با روش توصیفی- تحلیلی به نقش اساسی تغییرات اجتماعی حاصل از برخورد جامعة مسلمان با پدیدة مدرنیته و مدرنیزاسیون می‌پردازد. براساس دیدگاه و فرضیة متخذ در این مقاله، پیامدهای مدرنیته در جوامع اسلامی یکی از اصلی‌ترین عوامل بروز بنیادگرایی بوده‌اند. عوامل فرعی دیگری نیز در پیوند با ایفای نقش مدرنیته مورد بررسی قرار گرفته‌اند که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از: عصبیت قومی و عربی، فقدان دموکراسی، فقدان تحصیلات کلاسیک دینی و برخی رویدادهای منجر به بازگشت دین در کشورهای مختلف اسلامی. مقاله سپس به زمینه‌های کنونی موجود در جهان اسلام برای بنیادگرایی اشاره کرده و تداوم گرایشات این‌چنینی را بر پایة داده‌های تاریخی پیش‌بینی کرده است. فصل نهم با عنوان «جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی»؛ بر آن است تا بنیادگرایی را ابتدا براساس وضع تعیینی آن تعریف نموده و در ادامه، با تطبیق نهادها با یکدیگر نه با نگاه ارزشی، بلکه به‌صورت پدیده‌هایی عینی و FACTهایی تاریخی، جنبش‌های بنیادگرای اسلامی را مورد شناسایی قرار ‌دهد. فصل دهم با عنوان «ارزش (ضد) امنیتی بنیادگرایی؛با تأکید بر نهضت سلفی- وهابی»؛ نگارنده، ضمن ارائة الگوی امنیتی ایجابی، به بررسی پیامدهای امنیتی ناشی از ظهور بنیادگرایی سلفی در گسترة جهان اسلام و نظام بین‌الملل پرداخته و نشان داده که چگونه آسیب‌های ناشی از این حرکت بر فرصت‌های احتمالی ناشی از آن، غلبه دارد. فصل یازدهم با عنوان «نسبت بنیادگرایی و زیرساخت های فکری انقلاب اسلامی»؛ به دنبال بررسی نسبت بین زیرساخت‌های انقلاب اسلامی و اصول بنیادگرایی است. به عبارت دیگر، سئوال می‌کند که آیا اسلام‌گرایی براساس قرائت شیعی آن که زیربنای ایدئولوژیکی انقلاب اسلامی است، یک ایدئولوژی بنیادگرا محسوب می‌شود؟ بر همین اساس در این مقاله شش رکن برای بنیادگرایی توضیح داده می‌شود که ایدئولوژی انقلاب اسلامی در برخی موارد با آن دارای اشتراک و در مواردی دیگر همراه است. از جمله اینکه هر دو مبانی دینی را مادة اصلی تفکر سیاسی می‌دانند، اما از بُعد افراط‌گرایی و رهیافت دگماتیک در مشی دینی با هم اختلاف دارند. فصل دوازدهم با عنوان «بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده»؛‌ تلاش دارد ریشه‌های دینی و سیاسی تفکر سلفی و آموزه‌های جنبش‌های رادیکال سلفی معاصر به‌ویژه القاعده و طالبان مورد بررسی اجمالی قرار گیرد. فصل سیزدهم با عنوان «بنیادگرایی و اصلاح طلبی سلفی: نحوة مواجهه با جایگاه زن در جامعه»؛‌ کوشش دارد تا با تفکیک موضع بنیادگرایان و سلفیه - که خواهان اصلاح جوامع اسلامی بودند- با نظر به تعریفی که هر یک از آنها دربارة هویت فردی و اجتماعی زنان ارائه داده‌اند، به تبیین آرای آنان در باب جایگاه زنان پرداخته شود. ضمن توجه به تحولات دو سدة اخیر و طرح جنبه‌های مختلف مباحث مربوط به هویت زنان، آرای متفکران هر دو جریان درخصوص دو مسئلة بنیادین آموزش زنان و خانواده بررسی می‌شود.

• قیمت (تومان):9,000 7,650
• قیمت خرید نقدی (تومان): 7,650
• بازدید : 119
• کلمات مرتبط : سلفیه، مقاله‌ها و خطابه‌ها ـ بنیادگرایی اسلامی، مقاله‌ها و خطابه‌ها ـ بنیادگرایی،مقاله‌ها و خطابه‌ها  

به گزارش خبرگزاری اهل بیت (ع) ـ ابنا ـ قرائت مقاله «دکتر حسن بشیر» عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق(ع)، با موضوع "روش‏ها و راهکارهای بهره گیری از ظرفیت‎های رسانه‎ای در معرفی وقف" از مهمترین قسمت‏های "سومین همایش وقف و رسانه" بود که روز گذشته ـ 27 دی ماه ـ در تهران برگزار شد.

به گزارش خبرگزاری اهل بیت (ع) ـ ابنا ـ قرائت مقاله «دکتر حسن بشیر» عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق(ع)، با موضوع "روش‏ها و راهکارهای بهره گیری از ظرفیت‎های رسانه‎ای در معرفی وقف" از مهمترین قسمت‏های "سومین همایش وقف و رسانه" بود که روز گذشته ـ 27 دی ماه ـ در تهران برگزار شد.

استاد دانشگاه امام صادق(ع) با تأکید بر اینکه وقف خودش یک رسانه و واسطه برای پیام‏رسانی است، به تشریح رابطه وقف و رسانه‏ها پرداخت و گفت: "وقف به عنوان یک رسانه از یک سو کارکردهای خاص خود را دارد و از سوی دیگر رسانه‎های عمومی نیز تقویت کننده رسانه‌ی وقف هستند. پس نوعی همگرایی بین رسانه‌ی وقف و رسانه‌های عمومی وجود دارد".

دکتر بشیر با برشمردن عوامل مهم تعامل وقف و رسانه افزود: "هویت رسانه‎ای، موقعیت رسانه، قالب‎های رسانه‎ای و محتوای رسانه‎ای چهار عامل مهم در تعامل وقف و رسانه هستند".

وی با انتقاد از کتب درسی مدارس در مقاطع گونان تحصیلی در کشور گفت: "با بررسی تمامی کتب مدارس مشخص شد حتی یک کلمه بعنوان وقف وجود ندارد. تنها کلمه «خیریه» را به ندرت می‏توان یافت که البته کملا هم معنا و مترادف با واژه وقف نیست".

این استاد دانشگاه با تشریح چگونگی کمک رسانه‏ها به وقف یادآور شد: "درخواست از رسانه‎ها برای کمک به وقف، نباید درخواست عام باشد بلکه باید درخواست خاص باشد؛ به این معنا که هرکدام از رسانه‎ها ببینند با توجه به مخاطبان و تخصص خود چه مسائلی را در ارتباط با وقف می‏توانند و باید تبیین کنند. ضمن آنکه متاسفانه معمولاً اطلاع رسانی در این باره به صورت  «توجیه سازمانی» است نه «اطلاع رسانی به مردم».".

دکتر بشیر با بیان اینکه یکی از کارکردهای مهم رسانه تفریح و سرگرمی است تأکید کرد: "اگر ما داستانهای خوبی از وقف بنویسیم هم این کارکرد را دارد که سبب ترویج وقف شود و هم منافع دیگری بخصوص برای نسل جوان دارد. به این منظور باید اتاق فکری درسازمان اوقاف و امور خیریه ایجاد شود که مفهوم‏سازی کند".

وی با بیان اینکه آنچه در وقف مهم است "صرف پول" است و نه "خود پول"، خواستار توجه جدی به چگونگی صرف پول اوقاف شد.

این استاد دانشگاه در ادامه با بررسی رویکردهای تعامل دینی و رسانه افزود: "رویکردهای تضادگرایی، ذات‏گرایی (ابزار انگارانه)، نو ذات گرایی، کارکردگرایی، فرهنگ‏گرایی و  نمادگرایی از جمله رویکردهایی هستند که می‏توان در بررسی تعامل دینی و رسانه آنها را مورد توجه قرار داد".

دکتر بشیر با اشاره به رویکرد کارکردگرایی به وقف به تشریح کارکردهای مستقیم و کارکردهای غیرمستقیم وقف پرداخت و افزود: "کارکردهای اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی، مالی، هنری، اخلاقی و نمادسازی از جمله کارکردهای مستقیم وقف هستند".

دکتر بشیر در پایان سخنان خود با اشاره به اهمیت مفهوم جلوه‏های وقف هم تأکید کرد: "بسیاری از موقوفات ـ مثلا مانند مسجدی که در یک محل بنا می‏شد ـ در برخی برهه‎ها یک اقدام سیاسی در مقابل ظلم تلقی می‏شد و یا خمات اجتماعی زیادی ارائه می‏کرد".

استاد دانشگاه امام صادق(ع) همچنین "فقرزدایی"، "گسترش روحیه بسیج اقتصادی"، "تقویت سرمایه اجتماعی"، "تقویت سرمایه انسانی"، "وحدت‏بخشی"، "ایمان‏افزایی"، "تأمین امنیت اجتماعی" و "توسعه‎ی گردشگری" را از کارکردهای غیرمستقیم وقف معرفی کرد.

وی در پایان سخنان خود خواستار ایجاد بخشی با عنوان"راویان وقف" در رسانه‏ها شد و خاطرنشان کرد: "از طریق ایجاد این بخش می‏توان واقفان را به مردم معرفی کرد و آنان را به این سنت حسنه تشویق نمود. ضمن آنکه با ایجاد بخش دیگری با عنوان «استفاده کنندگان وقف» می‏توان فضایی را ایجاد کرد تا کسانی که از وقف استفاده کرده‏اند در این باره صحبت کنند و نقش آن در موفقیت خود را بیان کنند".

شایان ذکر است که مقاله «دکتر حسن بشیر» به عنوان مقاله برتر سومین همایش وقف و رسانه نیز انتخاب گردید.

سومین همایش وقف و رسانه صبح دیروز 27 دی 1390 با حضور «محمدرضا رحیمی» معاون اول رییس جمهور، «حجت الاسلام علی محمدی» نماینده ولی فقیه و سرپرست سازمان اوقاف و امور خیریه، «حجت الاسلام والمسلمین دعایی» نماینده ولی فقیه و رییس مؤسسه اطلاعات، «دکتر لاله افتخاری» نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی، «حجت الاسلام لطفی نیاسر» رییس رادیو معارف، مدیران خبرگزاری‏های ایکنا، ابنا، فارس، وفا و مهر، مسؤولان تعدادی از روزنامه‏ها، مدیران بخش‏های دینی، اجتماعی و خبری شبکه‏های صدا و سیما، مدیران سازمان اوقاف، استادان دانشگاه و اصحاب رسانه در موقوفه "هتل ارم" تهران برگزار شد.

http://www.abna.ir/data.asp?lang=1&id=291253

http://www.abna.ir/data.asp?lang=1&id=291258

http://www.abna.ir/data.asp?lang=1&id=291261

http://www.abna.ir/data.asp?lang=1&id=291287

http://awqaf.ir/news/view-6623.aspx

کتاب اول مجموعه تحلیل گفتمان رسانه‌های جهان منتشر شد

کتاب اول مجموعه تحلیل گفتمان رسانه‌های جهان منتشر شد

کتاب اول مجموعه تحلیل گفتمان رسانه‌های جهان با عنوان« رسانه‌های بیگانه: قرائتی با تحلیل گفتمان» به قلم دکتر حسن بشیر، توسط انتشارات سیمای شرق و با همکاری ماهنامه مدیریت ارتباطات، منتشر شد.

این کتاب که در برگیرنده‌ی تحلیل بازتاب سیزده خبر مهم رسانه‌های جهان، منتشر شده در ماهنامه مدیریت ارتباطات است، یک کتاب دانشگاهی برای شناخت بهتر «روش عملیاتی تحلیل گفتمان»- پدام- به شمار می‌رود و دانشجویان و فعالان رسانه، ارتباطات، روابط‌عمومی و تبلیغات، مخاطبان آن محسوب می‌شوند.

این گزارش حاکیست، در این کتاب علاوه بر تحلیل گفتمان «نامه احمدی‌نژاد به مردم آمریکا»، «تصویر پرونده هسته‌ای ایران در رسانه‌های جهان»، «اسلام هراسی: مقدمه‌ای برای ایران هراسی»، «ایرانیان دخالت بیگانگان را نمی‌پذیرند»، «گوته، در بوته آزمایش»، «بمب سیاسی رئیس‌جمهور»، «سکولاریسم: نگرانی جدید جهانی»، «ویکی‌لیکس: ضد جریان دیپلماسی سیاه»، «شبکه جنبش‌های مردمی و ارتباطات اسلامی»، «بیداری اسلامی و دیپلماسی تقابلی»، «تروریسم بحرینی و دیپلماسی سکوت»، «دیپلماسی تلفیقی جنگ نرم و جنگ سخت» و «دیپلماسی بحران‌سازی: سوریه و بازنمایی‌های رسانه‌ای» منتشر شده است.

این کتاب که چاپ اول آن در 3 هزار نسخه و در 156 صفحه منتشر شده است به قیمت 3800 تومان و از طریق فروشگاه آنلاین www.prshop.ir  قابل تهیه است.

کتاب دوم این مجموعه بهار سال آینده منتشر خواهد شد.

روابط‌عمومی ماهنامه مدیریت ارتباطات